Zakonom o zadužbinama i fondacijama („Sl. glasnik RS“, br. 88/2010, 99/2011 – dr. zakon i 44/2018 – dr. zakon) (u daljem tekstu: Zakon o zadužbinama i fondacijama) uređuje se osnivanje i pravni položaj zadužbina i fondacija, imovina, unutrašnja organizacija, upis i brisanje iz registra, delatnost, statusne promene, nadzor nad radom zadužbina i fondacija, prestanak rada, druga pitanja od značaja za njihov rad, kao i pravni položaj i delovanje predstavništava stranih zadužbina i fondacija.
Zadužbina, u smislu Zakona o zadužbinama i fondacijama, jeste pravno lice bez članova kojem je osnivač namenio određenu imovinu (osnovna imovina) radi dobročinog ostvarivanja opštekorisnog cilja ili privatnog interesa, odnosno cilja koji nije zabranjen Ustavom ili zakonom.
Fondacija, u smislu Zakona o zadužbinama i fondacijama, jeste pravno lice bez članova i osnovne imovine koje je osnovano radi dobročinog ostvarivanja opštekorisnog cilja koji nije zabranjen Ustavom ili zakonom.
Zadužbine i fondacije, u smislu Zakona o zadužbinama i fondacijama, jesu nedobitne nevladine organizacije, koje se osnivaju dobrovoljno i samostalne su u određivanju svojih ciljeva.
Osnivanje zadužbine i fondacije
Osnivač i osnivački akt
Zadužbinu i fondaciju mogu osnovati jedno ili više poslovno sposobnih domaćih ili stranih fizičkih ili pravnih lica.
Zadužbina i fondacija osnivaju se aktom o osnivanju ili ugovorom (u daljem tekstu: osnivački akt), sastavljenim u pismenoj formi. Osnivački akt donosi osnivač. Potpisi osnivača na osnivačkom aktu overavaju se u skladu sa zakonom.
Zadužbina se osniva i zaveštanjem, a ako ostavilac nije odredio izvršioca zaveštanja, sud nadležan za vođenje ostavinskog postupka određuje izvršioca zaveštanja. Na izvršioca zaveštanja, koji je zadužen za upis u Registar zadužbina i fondacija, primenjuju se propisi koji uređuju nasleđivanje.
Osnovanoj zadužbini i fondaciji mogu pristupiti druga fizička i pravna lica u svojstvu suosnivača, ako osnivačkim aktom nije drugačije određeno, na način utvrđen statutom zadužbine i fondacije.
Sadržina osnivačkog akta
Osnivački akt zadužbine i fondacije sadrži: lično ime, odnosno naziv i adresu odnosno sedište osnivača; naziv i sedište zadužbine i fondacije; ciljeve osnivanja, lično ime i adresu lica ovlašćenog za zastupanje zadužbine i fondacije; potpis osnivača i njegov jedinstveni matični broj, odnosno broj pasoša i zemlju izdavanja pasoša za osnivače koji su strani državljani, matični broj, pečat i potpis zastupnika pravnog lica ako su osnivači pravna lica, kao i datum donošenja osnivačkog akta.
Osnivački akt zadužbine sadrži i podatke o osnovnoj imovini zadužbine, uključujući i podatke o procenjenoj vrednosti osnovne imovine od strane ovlašćenog sudskog veštaka ako se osnovna imovina sastoji od stvari ili prava.
Osnivački akt može da sadrži i druge odredbe od značaja za osnivanje i delovanje zadužbine i fondacije.
Statut zadužbine i fondacije
Statut je najviši opšti akt zadužbine i fondacije. Drugi opšti akti zadužbine i fondacije moraju biti u saglasnosti sa statutom. Odredbe drugog opšteg akta koje su u suprotnosti sa statutom, ništave su.
Ako osnivačkim aktom nije drugačije propisano, upravni odbor donosi statut zadužbine, odnosno fondacije.
Statutom zadužbine i fondacije uređuju se: naziv i sedište; ciljevi i delatnost; organi i njihova ovlašćenja; način imenovanja upravnog odbora nakon isteka mandata članova upravnog odbora u prvom sazivu; način opoziva članova upravnog odbora; način imenovanja i opoziva upravitelja i drugih organa zadužbine i fondacije; trajanje mandata i način odlučivanja organa zadužbine i fondacije; zastupanje; osnovna imovina zadužbine; druga imovina zadužbine i fondacije – ako fondacija ima imovinu; pravila korišćenja sredstava zadužbine i fondacije i krug korisnika, postupak za izmenu statuta i donošenje i izmenu drugih opštih akata; javnost rada, osim za zadužbine koje su osnovane radi ostvarivanja privatnih interesa; način donošenja odluke o pripajanju, spajanju, podeli, promeni pravne forme ili prestanku rada zadužbine i fondacije; način raspodele imovine u slučaju prestanka rada zadužbine i fondacije; skraćeni naziv i naziv na stranom jeziku ako zadužbina i fondacija imaju skraćeni naziv i naziv na stranom jeziku; oblik i sadržaj pečata; oblik i sadržaj znaka – ako zadužbina i fondacija imaju znak.
Statutom se mogu urediti i druga pitanja od značaja za delatnost i ostvarivanje ciljeva zadužbine i fondacije.
Osnovna imovina zadužbine
Osnovna imovina zadužbine može biti u stvarima, pravima i novcu.
Najmanja vrednost osnovne imovine neophodne za osnivanje zadužbine iznosi 30,000 evra u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan osnivanja. Izuzetno u Registar zadužbina i fondacija može se upisati i zadužbina čija je vrednost osnovne imovine manja od vrednosti osnovne imovine u iznosu od 30.000 evra, po prethodno pribavljenom mišljenju ministarstva nadležnog za kulturu, odnosno za zadužbine koje se osnivaju na teritoriji Autonomne pokrajine Vojvodine – organa te autonomne pokrajine nadležnog za poslove kulture, o tome da je osnovna imovina zadužbine dovoljna za ostvarivanje ciljeva zbog kojih se osniva.
Odredbe Zakona o zadužbinama i fondacijama, koje regulišu osnovnu imovinu zadužbine, ne odnosi se na zadužbine čija je imovina nacionalizovana.
Prava koje je ostavilac imao u času smrti, a koja je zaveštanjem rasporedio u korist zadužbine osnovane radi ostvarivanja opštekorisnog cilja ili fondacije, ne čine zaostavštinu i ne ulaze u vrednost zaostavštine na osnovu koje se izračunava nužni deo, osim ako je ostavilac odredio drugačije.
Poreska oslobađanja
Na sredstva koja zadužbina koja je osnovana radi ostvarivanja opštekorisnog cilja i fondacija stiču besteretno (od dobrovoljnih priloga, poklona, donacija, finansijskih subvencija, zaostavština, i sl.) ne plaćaju se porezi ustanovljeni zakonom.
Organi zadužbine i fondacije
Organi zadužbine i fondacije su upravni odbor i upravitelj.
Statutom se mogu predvideti i drugi organi zadužbine i fondacije.
Zadužbina i fondacija mogu koristiti i druge nazive za svoje organe.
Članstvo u upravnom odboru
Zadužbinom i fondacijom upravlja upravni odbor, koji ima najmanje tri člana.
Osnivač može biti član upravnog odbora ili drugih organa zadužbine i fondacije predviđenih statutom.
Ako osnivačkim aktom i statutom nije drugačije određeno, predsednika i članove upravnog odbora zadužbine i fondacije imenuje osnivač ili izvršilac zaveštanja.
Član upravnog odbora zadužbine osnovane radi ostvarivanja opštekorisnog cilja i fondacije ne može biti maloletno lice ili lice lišeno poslovne sposobnosti, lice zaposleno u zadužbini i fondaciji, lice koje je član drugog organa upravljanja ili nadzora te zadužbine i fondacije, lice koje vrši nadzor nad radom zadužbine i fondacije, niti lice čiji bi interesi mogli biti u suprotnosti sa interesima zadužbine i fondacije.
Član upravnog odbora zadužbine osnovane radi ostvarivanja privatnog interesa ne može biti maloletno lice ili lice lišeno poslovne sposobnosti, lice koje je član drugog organa upravljanja ili nadzora zadužbine i lice koje vrši nadzor nad radom zadužbine.
Nadležnosti upravnog odbora
Upravni odbor: imenuje i razrešava dužnosti upravitelja i donosi statut – ako osnivačkim aktom nije drugačije određeno; donosi finansijski plan i završni račun; odlučuje o načinu korišćenja imovine zadužbine i fondacije; donosi poslovnik o svom radu; obavlja druge poslove u skladu sa zakonom, osnivačkim aktom i statutom.
Upravni odbor odlučuje i o promeni ciljeva, statusnoj promeni zadužbine i fondacije – ako je to predviđeno osnivačkim aktom, kao i o prestanku zadužbine i fondacije i raspodeli preostale imovine – ako osnivačkim aktom nije predviđeno da o ovim pitanjima odlučuje osnivač.
Mandat i način rada upravnog odbora
Ako statutom nije drugačije određeno:
- mandat članova upravnog odbora traje četiri godine, sa mogućnošću reizbora;
- predsednik upravnog odbora saziva, utvrđuje dnevni red i predsedava sednicama upravnog odbora. U slučaju sprečenosti predsednika, zamenik predsednika ili član upravnog odbora kojeg odredi upravni odbor saziva sednice upravnog odbora i obavlja druga ovlašćenja predsednika upravnog odbora;
- upravni odbor donosi punovažne odluke većinom glasova od ukupnog broja članova upravnog odbora.
Prestanak članstva u upravnom odboru
Članstvo u upravnom odboru prestaje istekom mandata, opozivom, ostavkom, gubitkom poslovne sposobnosti, u slučaju smrti i drugim slučajevima utvrđenim statutom.
Upravitelj
Upravitelj zadužbine i fondacije: zastupa zadužbinu i fondaciju, odgovora za zakonitost rada zadužbine i fondacije, vodi poslove zadužbine i fondacije saglasno odlukama upravnog odbora, podnosi upravnom odboru predlog finansijskog plana i završnog računa i obavlja druge poslove u skladu sa zakonom i statutom.
Ako aktom o osnivanju i statutom nije drugačije određeno, upravitelja zadužbine i fondacije imenuje i razrešava upravni odbor.
Za upravitelja zadužbine i fondacije može biti imenovano samo poslovno sposobno fizičko lice koje ima prebivalište ili boravište na teritoriji Republike Srbije.
Vreme za koje se osnivaju zadužbina i fondacija
Zadužbine i fondacije osnivaju se na neodređeno ili određeno vreme.
Upis u Registar zadužbina i fondacija
Upis u Registar zadužbina i fondacija vrši Agencija za privredne registre Republike Srbije, kao povereni posao.
Bliža sadržina i način vođenja Registra zadužbina i fondacija propisan je odredbama Pravilnika o bližoj sadržini i načinu vođenja Registra zadužbina i fondacija („Sl. glasnik RS“, br. 16/2011).
Odlukom o naknadama za poslove registracije i druge usluge koje pruža Agencija za privredne registre („Sl. glasnik RS“, br. 95/2025) određene su vrsta, visina i način plaćanja naknada za postupak registracije i druge usluge koje pruža Agencija za privredne registre.
Agencija za privredne registre Republike Srbije vodi Registar zadužbina i fondacija preko Registratora zadužbina i fondacija.
Zadužbina i fondacija stiču svojstvo pravnog lica danom upisa u Registar zadužbina i fondacija i ne mogu otpočeti sa delovanjem pre upisa u Registar zadužbina i fondacija.
Saznajte više:
Osnivanje zadruge »
Udruženja prema Zakonu o udruženjima »
Osnivanje agencije za konsalting »
