Akcionarsko društvo je društvo čiji je osnovni kapital podeljen na akcije koje ima jedan ili više akcionara koji ne odgovaraju za obaveze društva, osim po osnovu proboja pravne ličnosti u slučajevima predviđenim članom 18. Zakona o privrednim društvima, kao i u slučaju brisanja aktionarskog društva iz registra u slučaju prinudne likvidacije kada kontrolni akcionar akcionarskog društva odgovara neograničeno solidarno za obaveze društva i nakon brisanja društva iz registra.
Akcionarsko društvo odgovara za svoje obaveze celokupnom imovinom.
Osnivački akt i Statut akcionarskog društva
Akcionari koji osnivaju akcionarsko društvo potpisuju osnivački akt i prvi statut akcionarskog društva. Osnivački akt i statut sačinjavaju se u pisanoj formi i registruju se u skladu sa zakonom o registraciji.
Osnivački akt je konstitutivni akt akcionarskog društva koji ima formu odluke o osnivanju ako društvo osniva jedno lice ili ugovora o osnivanju ako društvo osniva više lica. Prilikom osnivanja društva, potpisi na osnivačkom aktu overavaju se u skladu sa zakonom kojim se uređuje overa potpisa, s tim da overu potpisa, ako je reč o elektronskom dokumentu, zamenjuje kvalifikovani elektronski potpis članova društva, osim ako to nije u suprotnosti sa propisima kojima se uređuje promet nepokretnosti.
Osnivački akt akcionarskog društva ne menja se.
Statut je osnovni opšti akt akcionarskog društva zbog njegovog dejstva kao podzakonskog akta koji obavezuje lica na koja se odnosi, bez obzira na njihovu volju. Statutom se potpuno nezavisno od osnivačkog akta uređuju odnosi u akcionarskom društvu i ne mora da bude u skladu sa osnivačkim aktom, ni prilikom donošenja prvog statuta, a ni kasnije. Statut i njegove izmene i dopune donosi skupština običnom većinom glasova svih akcionara sa pravom glasa, osim ako je veća većina predviđena statutom.
Prvi statut akcionarskog društva donose akcionari koji osnivaju društvo.
Sadržina osnivačkog akta
Prema odredbama Zakona o privrednim društvima osnivački akt akcionarskog drušva sadrži:
- podatke o akcionarima koji osnivaju društvo, i to:
a) za domaće fizičko lice – lično ime, pol i jedinstveni matični broj građana, kao i podatak o prebivalištu akcionara;
b) za stranca – lično ime, pol, broj pasoša i država izdavanja, odnosno evidencijski broj za stranca, odnosno broj lične karte stranca i zemlja izdavanja, kao i podatak o prebivalištu akcionara;
c) za domaće pravno lice – poslovno ime, adresa sedišta i matični broj;
d) za strano pravno lice – poslovno ime, adresa sedišta, broj pod kojim se to pravno lice vodi u matičnom registru i država u kojoj je to lice registrovano - poslovno ime i sedište društva;
- pretežnu delatnost društva;
- ukupan iznos novčanog uloga, odnosno novčanu vrednost i opis nenovčanog uloga svakog od akcionara koji osnivaju društvo, rok uplate, odnosno unosa uloga;
- podatke o akcijama koje upisuje svaki akcionar koji osniva društvo i to: broj akcija, njihovu vrstu i klasu, njihovu nominalnu vrednost, odnosno kod akcija bez nominalne vrednost deo osnovnog kapitala za koji su one izdate.
Sadržina statuta
Zakon o privrednim društvima propisuje minimalnu obaveznu sadržinu statuta akcionarskog durštva. Osim propisane sadržine, statut može da uredi i druga pitanja, pod uslovom da to ne bude u suprotnosti sa imperativnim normama.
Prema odredbama Zakona o privrednim društvima statut akcionarskog društva sadrži naročito:
- poslovno ime i sedište društva;
- pretežnu delatnost društva;
- podatke o visini upisanog i uplaćenog osnovnog kapitala, kao i podatke o broju i ukupnoj nominalnoj vrednosti odobrenih akcija, ako postoje;
- bitne elemente izdatih akcija svake vrste i klase u skladu sa zakonom kojim se uređuje tržište kapitala, a kod akcija koje nemaju nominalnu vrednost i iznos dela osnovnog kapitala za koji su one izdate, odnosno računovodstvenu vrednost, uključujući i eventualne obaveze, ograničenja i privilegije vezane za svaku klasu akcija;
- vrste i klase akcija;
- posebne uslove za prenos akcija, ako postoje;
- postupak sazivanja skupštine;
- određivanje organa društva i njihovog delokruga, broja njihovih članova, bliže uređivanje načina imenovanja i opoziva tih članova, kao i načina odlučivanja tih organa;
- druga pitanja za koja je ovim ili posebnim zakonom određeno da ih sadrži statut akcionarskog društva.
Prvi statut akcionarskog društva može pored prethodno navedenih elemenata sadržati i odredbu kojom se imenuju direktori, odnosno članovi nadzornog odbora
Akcionarsko društvo je dužno da najmanje jednom godišnje izvrši izmene i dopune statuta radi usklađivanja sledećih podataka, ako je u prethodnoj godini došlo do promene tih podataka, i to;
- podataka o visini upisanog i uplaćenog osnovnog kapitala, kao i podataka o broju i ukupnoj nominalnoj vrednosti odobrenih akcija, ako postoje;
- bitnih elemenata izdatih akcija svake vrste i klase u skladu sa zakonom kojim se uređuje tržište kapitala, a kod akcija koje nemaju nominalnu vrednost i iznos dela osnovnog kapitala za koji su one izdate, odnosno računovodstvenu vrednost, uključujući i eventualne obaveze, ograničenja i privilegije vezane za svaku klasu akcija.
Ulozi u akcionarsko društvo
Ulozi u akcionarsko društvo mogu biti novčani i nenovčani i izražavaju se u dinarima.
Upisane akcije koje se u skladu sa osnivačkim aktom uplaćuju u novcu uplaćuju se pre registracije osnivanja akcionarskog društva na privremeni račun otvoren kod poslovne banke u Republici Srbiji.
Pre registracije akcionarskog društva akcionari koji osnivaju akcionarskog društvo dužni su da uplate, odnosno unesu uloge koji predstavljaju najmanje 25% osnovnog kapitala, pri čemu uplaćeni iznos novčanog dela osnovnog kapitala ne može biti niži od iznosa minimalnog osnovnog kapitala u visini od 3.000.000,00 dinara, osim ako je posebnim zakonom predviđen veći iznos.
Akcije i osnovni kapital akcionarskog društva
Akcije koje izdaje društvo izdaju se u dematerijalizovanoj formi i glase na ime, a na registraciju u Centralnom registru njihovog izdavanja, zakonitih imalaca, prenosa akcija, prenosa prava iz akcija, ograničenja prava iz akcija i upis prava trećih lica na akcijama, primenjuju se odredbe zakona kojim se uređuje tržište kapitala.
Akcionarsko društvo može izdavati sledeće vrste akcija: obične i preferencijalne akcije. U okviru svake vrste akcija, akcije koje daju ista prava čine jednu klasu akcija. Sve obične akcije čine uvek jednu klasu akcija.
Društvo može izdavati akcije sa ili bez nominalne vrednosti.
Ako društvo izdaje akcije sa nominalnom vrednošću, sve akcije iste klase moraju imati istu nominalnu vrednost, a ako izdaje akcije bez nominalne vrednosti, sve akcije društva moraju biti bez nominalne vrednosti. Nominalna vrednost akcije je vrednost koja je kao takva utvrđena odlukom o izdavanju akcija. Sve akcije iste klase imaju istu nominalnu vrednost.
Nominalna vrednost jedne akcije ne može biti niža od 100 dinara.
Nominalna vrednost preferencijalnih akcija društva ne može biti niža od nominalne vrednosti običnih akcija tog društva. Ukupna nominalna vrednost izdatih i odobrenih preferencijalnih akcija ne može biti veća od 50% osnovnog kapitala društva.
Akcije se mogu slobodno prenositi, osim ako je statutom prenos akcija ograničen pravom preče kupovine ostalih akcionara ili prethodnom saglasnošću društva.
Prenos akcija u društvima koja nisu javna akcionarska društva vrši se ugovorom koji se zaključuje u pisanoj formi i overava u skladu sa zakonom kojim se uređuje overa potpisa.
Prenos akcija u javnim akcionarskim društvima vrši se u skladu sa zakonom kojim se uređuje tržište kapitala.
Akcionarsko društvo mora imati minimalni osnovni kapital u visini od 3.000.000,00 dinara, osim ako je posebnim zakonom predviđen veći iznos.
Odnos akcionarskog društva i akcionara
Svi akcionari se pod jednakim okolnostima tretiraju na jednak način.
Pravo na dividendu
Akcionar ima pravo na deo dobiti (dividendu) koji skupština akcionarskog društva odredi za raspodelu.
Plaćanje dividende akcionarima može se odobriti odlukom o raspodeli dobiti usvojenoj na redovnoj sednici skupštine, kojom se određuje i iznos dividende i rok za isplatu dividende (odluka o isplati dividende), koji ne može biti duži od šest meseci od dana donošenja odluke o isplati dividende.
Dividenda se može plaćati u novcu ili u akcijama društva, u skladu sa odlukom o isplati dividende.
Ako statutom nije drugačije određeno, društvo može plaćati privremenu dividendu (međudividenda) u bilo koje vreme između redovnih sednica skupštine ako:
- izveštaji o poslovanju društva i njegovim finansijskim rezultatima sačinjeni za tu namenu jasno pokazuju da je društvo u periodu za koji se isplaćuje međudividenda ostvarilo dobit i da su raspoloživa novčana sredstva društva dovoljna za plaćanje te međudividende;
- iznos međudividende koji se isplaćuje nije veći od ukupne dobiti ostvarene nakon završetka prethodne poslovne godine za koju su sačinjeni finansijski izveštaji, uvećane za neraspoređenu dobit i iznose rezervi koje se mogu koristiti za te namene, a umanjene za utvrđene gubitke i iznos koji se mora uneti u rezerve u skladu sa zakonom ili statutom.
Organi akcionarskog društva
Upravljanje akcionarskim društvom može biti organizovano kao jednodomno ili dvodomno.
U slučaju jednodomnog upravljanja, organi akcionarskog društva su:
- skupština;
- jedan ili više direktora, odnosno odbor direktora.
U slučaju dvodomnog upravljanja, organi akcionarskog društva su:
- skupština;
- nadzorni odbor;
- jedan ili više izvršnih direktora, odnosno izvršni odbor.
U jednočlanom akcionarskom društvu funkciju skupštine vrši jedini akcionar društva.
U slučaju jednočlanog akcionarskog društva, kada je jedini član društva pravno lice, statutom se može odrediti organ tog člana društva koji u njegovo ime vrši funkciju skupštine, a u odsustvu takve odredbe smatra se da je to zakonski zastupnik tog člana.
Statutom se određuje da li je upravljanje akcionarskim društvom jednodomno ili dvodomno. Promena vrste organizacije upravljanja vrši se izmenom statuta.
Saznajte više:
Odnos akcionarskog društva i akcionara »
Vrste i klase akcija koje izdaje privredno društvo »
Ugovor o kontroli i upravljanju »
